Automatische gedragsbeïnvloeding in de verkeersveiligheid

kind_fietsles

De Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) geeft in het rapport ‘Een duwtje in de goede richting: verkeersveilig gedrag’ een overzicht van wetenschappelijke studies naar automatisch gedrag en de mogelijkheden om dit gedrag te beïnvloeden op het gebied van de verkeersveiligheid.

Dation Rijschool Software

— Advertentie —

Lees hier het volledige rapport ‘Een duwtje in de goede richting: verkeersveilig gedrag’

Met zachte hand dwingen

Veel verkeersveiligheidsmaatregelen hebben de vorm van regels, verplichtingen, verboden of geboden. Dergelijke paternalistische maatregelen zijn niet populair. Een veel gehoord bezwaar is deze van bovenaf opgelegde maatregelen te dwingend zijn en dat mensen zelf betere beslissingen kunnen nemen. Recentere inzichten geven aan dat je ook met zachte hand kunt dwingen: er zijn strategieën om mensen te beïnvloeden op zo’n manier dat ze automatisch het gewenste gedrag vertonen.
Het bedrijfsleven, beleidsmakers en hun adviseurs voeren regelmatig onderzoek uit (of laten dit uitvoeren) naar beleidstoepassingen van deze strategieën. Het betreft vaak experimenten die goed in beeld kunnen worden gebracht en die grote effecten kunnen laten zien. Zelden echter zijn de experimenten gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschriften, waardoor er onvoldoende wetenschappelijke evidentie is. De SWOV tracht met dit rapport deze lacune op te vullen en geeft een overzicht van wetenschappelijke studies naar automatisch gedrag en de mogelijkheden om dit gedrag te beïnvloeden op het gebied van de verkeersveiligheid.

Mogelijkheden gedragsbeïnvloeding

Daartoe zijn twee sporen gevolgd:
1. Wat is er over automatische gedragsbeïnvloeding bekend in de wetenschap, ten behoeve van beleidsvorming en specifiek voor verkeersveiligheid?
2. Kunnen wij zelf een effect van automatische gedragsbeïnvloeding op feitelijk veilig verkeersgedrag aantonen?

Er zijn vier vormen van automatische gedragsbeïnvloeding:
-Priming
-Framing
-Sociale normen
-Emoties

Priming is de activatie van bepaalde concepten door invloeden van buitenaf, op een passieve, subtiele en niet-opgedrongen manier. Mensen zijn en worden zich niet bewust van deze invloeden. Framing is het formuleren van een boodschap in termen van winst of verlies. Bij beïnvloeding door middel van sociale normen wordt gebruikgemaakt van het feit dat mensen graag bij een meerderheid behoren. Bij beïnvloeding door middel van het opwekken van emoties wordt gebruikgemaakt van het feit dat emoties invloed hebben op beslissingen.

Langzamer lopen

Vooral de onderzoeken die verricht zijn naar priming laten interessante resultaten zien. Zo is in onderzoek aangetoond dat mensen langzamer gingen lopen nadat ze artikelen hadden gelezen die over ouderdom gingen. Toch gaat het vaak maar om hele kleine effecten, die door andere onderzoekers soms ook niet herhaald kunnen worden.

Fietshelm

De bedoeling van het onderzoek was om na te gaan of basisschoolleerlingen door middel van priming ertoe bewogen kunnen worden om uit zichzelf een fietshelm op te zetten. De priming werd tot stand gebracht door de kinderen een woordzoeker te laten oplossen waarin woorden waren opgenomen die een associatie hadden met de fietshelm. Een controlegroep loste ook een woordzoeker op, maar met neutrale woorden.

De geprimede kinderen bleken niet significant vaker spontaan een fietshelm op te zetten dan de niet-geprimede kinderen. Een effect van de prime kon in dit geval dus niet worden aangetoond.

Mogelijk is de impliciete negatieve attitude jegens het dragen van de fietshelm zo sterk dat deze niet met een dergelijke subtiele interventie beïnvloed kon worden. Een andere mogelijke verklaring voor het uitblijven van een effect is een te kleine steekproef.

Bron: SWOV