Even weer met het koppie erbij: onbewust bewust maken

vrijdag 09 mei 2014

Verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen over hoe het onbewuste ons rijgedrag beïnvloedt. En is het wel ethisch verantwoord om onbewuste beïnvloedingstechnieken toe te passen in het verkeer?

Gekleurde paaltjes

In schoolomgevingen zien we steeds vaker gekleurde paaltjes opduiken langs de kant van de weg. Hoewel er geen enkele directe link is met verkeersveiligheid (er zit geen bewuste boodschap in om beter op te letten), hebben de paaltjes er wel invloed op. Onze aandacht die achter het stuur zo makkelijk wegglijdt, wordt weer even opgeschud. Resultaat is ‘heroriëntatie van de aandacht’: we zijn er weer bij! En dat zonder belerende boodschap of strenge controle.

Pepermuntgeur

(Associatieve) ‘priming’ wil zeggen dat je sneller of sterker reageert op prikkels als je kort daarvoor prikkels hebt waargenomen, die in je hersenen er mee in verband worden gebracht. Je reageert bijvoorbeeld sneller op een afbeelding van een peer, als je vlak daarvoor een appel hebt gezien.
Maar we reageren ook onbewust op geuren en kleuren.
Zo is onlangs aangetoond dat pepermuntgeur – geassocieerd met frisheid – ertoe leidt dat mensen minder snel rijden.

Stop. In the name of love

‘Prompting’ is het uitlokken van een bepaald gedrag door middel van hulpsignalen of hints om het vervolgens positief te bekrachtigen. Vaak werkt het extra goed als deze hint of suggestie gepaard gaat met iets dat leuk is en/of verrassing geeft.
Het aanbieden van een kindertekening na een overtreding in een schoolzone, helpt automobilisten weer even te focussen op het ongewenste van hun gedrag. En een bord met ‘Stop. In the name of love’ leidt meer tot navolging dan wanneer er alleen een stopbord is geplaatst.

Ethisch verantwoord?

Er zijn dus voorbeelden genoeg, zowel binnen als buiten de wereld van verkeer en vervoer, waarmee de werking van onbewuste beïnvloedingstechnieken kan worden vastgesteld. Maar hoe is dit terrein verder uit te bouwen en is het eigenlijk wel ethisch verantwoord om op deze weg door te gaan? Immers, het manipuleren van gedrag door verborgen boodschappen, die niet bewust kunnen worden waargenomen, is bij wet verboden. Alleen toepassingen die wél bewust kunnen worden waargenomen, maar waarvan mensen niet precies weten hoe die kunnen uitpakken op hun gedrag, zijn toegestaan.

Glibberige materie dus, maar tegelijkertijd een te interessant en kansrijk gebied om niet verder te ontginnen.
Het ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft al een stap gezet en binnenkort verschijnt daarover een rapport.

Bron: Vakblad voor de rijopleiding